Skoki rozwojowe – noworodek czy niemowlę? Wyjaśnijmy to na start

Zanim przejdziemy do kalendarzy i „objawów skoku”, warto uporządkować jedną podstawową rzecz. Chodzi o to, o jakim etapie rozwoju dziecka w ogóle mówimy. To niby detal, ale w praktyce robi ogromną różnicę.

Czym różni się okres noworodkowy od niemowlęcego?

Z medycznego punktu widzenia podział jest jasny. Noworodek to dziecko od urodzenia do 28. dnia życia. Niemowlę to dziecko od 1. miesiąca aż do ukończenia roku. Takie rozróżnienie stosują m.in. Światowa Organizacja Zdrowia oraz publiczne systemy ochrony zdrowia, w tym NHS.

Dlaczego to ma znaczenie dla rodzica? Bo w okresie noworodkowym dziecko przede wszystkim uczy się funkcjonować poza brzuchem mamy. Reguluje oddech, trawienie, temperaturę ciała. Jego zachowanie bywa chaotyczne, ale niekoniecznie związane z intensywnym rozwojem umiejętności.

Tymczasem większość sytuacji określanych jako „skoki rozwojowe” pojawia się wtedy, gdy dziecko nie jest już noworodkiem, tylko niemowlęciem. I to właśnie na tym etapie zaczynają się zmiany, które rodzice odczuwają najmocniej.

Dlaczego większość skoków rozwojowych zaczyna się po 4. tygodniu życia?

Po pierwszym miesiącu życia rozwój niemowlęcia wyraźnie przyspiesza. Dotyczy to przede wszystkim układu nerwowego. Mózg zaczyna intensywnie przetwarzać bodźce, tworzą się nowe połączenia, a dziecko coraz więcej „rejestruje”.

Dla niemowlęcia oznacza to jedno: świat nagle staje się głośniejszy, jaśniejszy i bardziej wymagający. To często przekłada się na większą drażliwość, trudniejsze zasypianie i potrzebę bliskości.

W tym samym czasie zmienia się też sen. U wielu dzieci około 4–8 tygodnia życia pojawia się okres częstszego wybudzania i trudniejszych wieczorów. Badania nad tzw. krzywą płaczu niemowląt pokazują, że właśnie wtedy u części dzieci występuje największe nasilenie płaczu, które z czasem zaczyna się zmniejszać. To ważne, bo pomaga zrozumieć, że nie zawsze mamy do czynienia z „regresem” – często to po prostu etap dojrzewania.

Skok rozwojowy u dziecka – kalendarze są źródłem stresu czy pomocy?

Wiele stron w internecie zamieszcza kalendarz skoków rozwojowych. Problem zaczyna się wtedy, gdy są one czytane bez kontekstu. Tygodnie traktowane są jak sztywne ramy, a każde trudniejsze zachowanie dziecka jak „coś, co powinno już minąć”. Tymczasem rozwój niemowląt nie przebiega według jednego scenariusza.

Dlatego w tym artykule kalendarz będzie narzędziem pomocniczym, a nie instrukcją obsługi dziecka. Punktem odniesienia, a nie źródłem presji.

Czym naprawdę są skoki rozwojowe u niemowlęcia?

To moment, w którym naprawdę warto zdjąć z tego tematu trochę magii. I trochę strachu. Bo „skoki rozwojowe” w wersji internetowej często brzmią jak coś nagłego, intensywnego i nieuniknionego. Jak zapowiedź kilku trudnych dni (albo tygodni), które muszą nadejść dokładnie wtedy, gdy pokazuje to kalendarz. Tymczasem specjaliści na skoki rozwojowe patrzą na to zupełnie inaczej.

Dla pediatrów i psychologów rozwoju nie ma jednego momentu, w którym dziecko „wchodzi w skok” i z niego „wychodzi”. Rozwój niemowlęcia nie odbywa się skokami w sensie dosłownym, tylko jest procesem. Czasem spokojniejszym. Czasem bardziej intensywnym. Czasem widocznym w zachowaniu dziecka, a czasem zupełnie nie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy „skok rozwojowy” zaczyna być traktowany jak:

• Konkretna data w kalendarzu
• Wyjaśnienie każdego płaczu
• Powód do niepokoju, że „coś trwa za długo” albo „jeszcze się nie zaczęło”

Specjaliści podkreślają, że większość zachowań przypisywanych skokom — takich jak gorszy sen, marudzenie czy potrzeba bliskości — mieści się w normie rozwojowej niemowlęcia. Nie wymaga „przetrwania skoku”, tylko zrozumienia, na jakim etapie dojrzewania jest Twój maluch. Bo rozwój niemowlęcia to nie wykres z aplikacji, tylko żywy, zmienny proces — i każde dziecko przechodzi go trochę po swojemu.

Czy „skok rozwojowy” to termin medyczny?

Skok rozwojowy nie jest terminem medycznym ani diagnozą. Nie znajdziesz go w klasyfikacjach chorób ani w podręcznikach pediatrii jako jednostki klinicznej. W literaturze naukowej zamiast „skoków rozwojowych” dużo częściej pojawia się pojęcie naturalnych okresów wzmożonej płaczliwości i trudności z regulacją. Jednym z najlepiej opisanych zjawisk jest tzw. krzywa płaczu niemowląt (infant crying curve).

Badania nad zachowaniem niemowląt pokazują, że u wielu zdrowych dzieci ilość płaczu naturalnie wzrasta w pierwszych tygodniach życia. Najczęściej osiąga swoje największe nasilenie między 4 a 8 tygodniem, a następnie stopniowo się zmniejsza, bez potrzeby jakiejkolwiek interwencji medycznej.

Ten schemat został opisany w dużej meta-analizie opublikowanej w The Journal of Pediatrics (Wolke i wsp., 2017). Autorzy podkreślają, że zwiększona płaczliwość we wczesnym okresie niemowlęcym nie jest oznaką patologii, lecz elementem typowego rozwoju. Co ważne, badanie pokazuje też dużą zmienność indywidualną – nie każde dziecko przechodzi ten etap w tym samym czasie ani z taką samą intensywnością.

To bardzo dobrze tłumaczy, dlaczego to, co potocznie nazywamy „skokiem rozwojowym”, u jednego niemowlęcia wygląda jak wyraźny trudniejszy okres, a u innego bywa ledwie zauważalne. Z perspektywy nauki nie jest to jeden, konkretny moment, ale proces dojrzewania układu nerwowego, który u każdego dziecka przebiega trochę inaczej.

Mózg niemowlęcia w czasie skoku rozwojowego – co się z nim dzieje?

W pierwszych miesiącach życia mózg maluszka rozwija się w zawrotnym tempie. Powstają miliony nowych połączeń nerwowych. Dziecko zaczyna inaczej odbierać świat i intensywniej na niego reagować. To ma bardzo konkretne konsekwencje w codziennym życiu.

Po pierwsze – sen. Układ nerwowy dopiero uczy się regulacji. Niemowlę nie potrafi jeszcze płynnie przechodzić między stanem czuwania, a snem. Stąd częstsze wybudzenia i trudności z wyciszeniem, zwłaszcza wieczorem.

Po drugie – bodźce. Po kilku tygodniach dziecko widzi ostrzej, lepiej słyszy, dłużej skupia uwagę. To, co wcześniej było neutralne, nagle może być męczące. Nadmiar wrażeń może szybko przekładać się na płacz.

Po trzecie – emocje i potrzeba bliskości. Układ nerwowy niemowlęcia nie radzi sobie jeszcze z samoregulacją i przebywaniem „poza brzuchem”. Gdy jest mu trudno, potrzebuje dorosłego, który „pożyczy mu swój spokój”. Noszenie, karmienie, kontakt skóra do skóry

Dlatego „skok rozwojowy” nie oznacza nagłego nabycia jednej konkretnej umiejętności. Częściej oznacza okres intensywnej pracy mózgu, który na zewnątrz wygląda jak chaos. I to, choć bywa wyczerpujące, jest elementem zdrowego rozwoju niemowlęcia.

Objawy skoku rozwojowego u niemowlęcia – jak to wygląda w codziennym życiu

To jest ta część, w której bardzo wiele mam mówi: „coś się zmieniło ale nie wiem co!”. Nie ma gorączki. Nie ma kataru. Nie ma jednoznacznych objawów choroby. A jednak dzień zaczyna wyglądać inaczej. Noc też. Dziecko, które jeszcze niedawno dawało się dość łatwo uspokoić, teraz płacze częściej. Śpi krócej. Chce być bliżej. I często masz wrażenie, że nic nie działa tak jak wcześniej.

Wiele rodziców opisuje ten moment bardzo podobnie: „Jakby ktoś podmienił dziecko”, „Niby wszystko jest w porządku, ale jest po prostu trudniej”, „Czuję, że maleństwo czegoś potrzebuje, tylko nie wiem czego”.

I właśnie tak najczęściej wygląda to, co potocznie nazywamy skokiem rozwojowym. Nie jako jedno konkretne wydarzenie, ale jako zestaw zmian w zachowaniu, które pojawiają się mniej więcej w tym samym czasie. Co ważne: te objawy rzadko występują pojedynczo. Zwykle nakładają się na siebie, potęgując zmęczenie zarówno dziecka, jak i rodzica.

W kolejnych podpunktach przyjrzymy się najczęstszym sygnałom, które rodzice zauważają w takich momentach. Nie po to, żeby je „odhaczać”, ale żebyś mogła zobaczyć swoje dziecko w szerszym kontekście - i trochę spokojniej spojrzeć na to, co się dzieje.

Więcej płaczu i trudne wieczory podczas skoku rozwojowego

Bardzo często pojawia się poczucie, że masz „nagle inne dziecko”, które szybciej się frustruje, częściej płacze bez wyraźnego powodu i trudniej je uspokoić. A to, co najwięcej nas – rodziców – martwi, to problemy z jedzeniem i przybieraniem na wadze w tych okresach. Szczególnie, jeśli maluch stracił dużo na wadze po urodzeniu i waga to dla Was priorytet.

To bywa szczególnie widoczne wieczorem. I nie jest to przypadkowe, bo musisz wiedzieć, że pod koniec dnia maleństwo ma już za sobą wiele bodźców. Dźwięki, światło, różne zapachy, zmiany pozycji, kontakt z różnymi osobami. Układ nerwowy, który dopiero uczy się regulacji, jest zwyczajnie przeciążony. Wieczorem maluchowi „puszczają hamulce” i emocje wylewają się płaczem.

To nie znaczy, że robisz coś źle. Często to znak, że dziecko nie potrafi jeszcze samo się wyciszyć i potrzebuje pomocy mamy lub taty, aby się wyregulować. Twoje ramiona są dla niego bezpieczną przystanią – maluch zna Twój zapach, głos, a rytm bicia Twojego serca jest mu bardzo znany z okresu płodowego. Dajcie sobie czas – to minie. TO MINIE. Naprawdę 😊

Gorszy sen i częstsze pobudki – co jest normą w skoku rozwojowym, a co regresem snu?

Jednym z najczęstszych objawów przypisywanych skokom są zmiany związane z rytmem snu malucha. I faktycznie, sen niemowlęcia w pierwszych miesiącach jest bardzo niestabilny.

W praktyce możesz zauważyć, że drzemki w ciągu dnia stają się krótsze, a w nocy dziecko częściej się wybudza. Zdarza się też, że gdy w pocie czoła uda Ci się je uśpić, odłożenie do łóżeczka graniczy z cudem. Bardzo często nie jest to „regres” ani błąd w rutynie, tylko etap dojrzewania układu nerwowego. Niemowlę zaczyna spać inaczej niż wcześniej, ale jeszcze nie potrafi płynnie przechodzić między fazami snu.

Warto pamiętać, że jeśli dziecko rozwija się prawidłowo i nie ma objawów choroby, częstsze pobudki w tym wieku mieszczą się w normie. Nawet jeśli – niestety – są bardzo męczące dla rodziców.

W przeciwieństwie do „skoków rozwojowych”, regres snu jest pojęciem używanym przez specjalistów zajmujących się snem niemowląt (Sleep Foundation) i ma konkretne, fizjologiczne wyjaśnienie. Oznacza on czasowe pogorszenie jakości snu dziecka, wynikające ze zmian rozwojowych – głównie dojrzewania mózgu oraz tzw. architektury snu. W takich momentach niemowlę częściej się wybudza i trudniej mu samodzielnie wrócić do snu.

Dlatego w praktyce rodzice często obserwują nakładanie się zjawisk: intensywnego rozwoju, większej potrzeby bliskości i zmian w śnie. To wygląda jak „skok”, ale z punktu widzenia nauki jest po prostu etapem dojrzewania układu nerwowego.

Częstsze karmienie i „wiszenie na piersi” w skoku rozwojowym

To jeden z tych momentów, w których wiele mam zaczyna się zastanawiać, czy robi coś nie tak. Dziecko chce ssać częściej niż dotąd. Czasem co kilkanaście minut. Czasem tylko po to, żeby na chwilę się uspokoić. I jestem pewna, że myślisz sobie wtedy: „czy ono się w ogóle najada?”.

Tymczasem z punktu widzenia rozwoju niemowlęcia ssanie nie służy wyłącznie jedzeniu. Nauka bardzo jasno rozróżnia ssanie odżywcze (związane z pobieraniem pokarmu) oraz ssanie nieodżywcze, które pełni zupełnie inną funkcję. To drugie jest jednym z najwcześniejszych mechanizmów samoregulacji u dziecka. Spójrz na to w ten sposób:

Maluch poznaje odruch ssania jeszcze w życiu płodowym. Już na badaniach USG w II trymestrze ciąży możesz zobaczyć, że dzieciątko ssie kciuk lub palce. To zachowanie, które dziecko zna, pamięta i kojarzy z bezpieczeństwem.

W okresach intensywnego rozwoju – takich jak skoki rozwojowe czy regres snu – niemowlę bardzo często wraca do znanych i bezpiecznych sposobów regulacji. A ssanie jest jednym z najsilniejszych.

Dlatego „wiszenie na piersi” nie musi oznaczać głodu ani problemów z laktacją. W wielu przypadkach oznacza po prostu potrzebę bliskości i wyciszenia z powodu nadmiaru bodźców. Maluch szuka znanego tylko jemu schematu z okresu życia płodowego.

Jeśli dziecko prawidłowo przybiera na masie ciała i ma odpowiednią liczbę mokrych pieluch, częstsze ssanie w trudniejszych okresach rozwojowych mieści się w normie. I nie jest cofnięciem się w rozwoju — wręcz przeciwnie. Jest jego częścią.

[KALENDARZ] Skoki rozwojowe u niemowlęcia – orientacyjnie, tydzień po tygodniu

To jest ta część, po którą wiele rodziców przewija artykuł jako pierwszą. I zupełnie to rozumiem. Kiedy jest trudno, naturalnie chcemy wiedzieć: czy to „ten moment” i czy to w końcu minie. Dlatego poniżej znajdziesz orientacyjny kalendarz skoków rozwojowych. Nie po to, żeby odhaczać tygodnie, ale żeby zobaczyć szerszy obraz i nie brać wszystkiego do siebie.

Tabela: kiedy najczęściej bywa trudniej

Uwaga: podane ramy czasowe są przybliżone. Niektóre dzieci „wchodzą” w dany etap wcześniej, inne później, a część przechodzi go bardzo łagodnie.

Powyższa tabela pokazuje najczęściej opisywane momenty, ale nie oznacza, że u Twojego dziecka wszystko wydarzy się dokładnie w ten sposób. I to jest absolutnie w porządku. Rozwój niemowlęcia nie przebiega według jednej instrukcji obsługi. To, co u jednego dziecka wygląda jak bardzo trudny etap, u innego może być ledwie zauważalne.

Dlatego zamiast pytać: „czy to na pewno skok?”, często lepiej zapytać: „czego moje dziecko teraz najbardziej potrzebuje?”. Kalendarz może być pomocny jako mapa, ale nie zastąpi obserwacji własnego dziecka. Jeśli coś Cię niepokoi albo masz poczucie, że „to nie jest tylko etap” — intuicja rodzica zawsze jest wystarczającym powodem, by poszukać wsparcia u lekarza lub innych specjalistów.

Skok rozwojowy czy coś innego? Jak odróżnić etap od problemu

To jedna z najważniejszych części całego artykułu. Bo choć wiele trudnych zachowań mieści się w normie rozwojowej, nie każdy płacz da się wytłumaczyć „skokiem”. I bardzo dobrze, żebyś miała jasne punkty odniesienia.

Skok rozwojowy a kolka niemowlęca

Wspólnym aspektem obu – i kolki niemowlęcej, i skoku – jest płacz naszego maluszka. Dlatego warto wiedzieć, na czym polegają różnice, które są jednak dosyć wyraźne:

1. Kolka niemowlęca to stan, który:
   • Zaczyna się zwykle w pierwszych tygodniach życia
   • Charakteryzuje się napadami intensywnego, trudnego do ukojenia płaczu
   • Często pojawia się o podobnej porze dnia (najczęściej wieczorem)
   • Bywa połączona z prężeniem ciała, podkurczaniem nóżek, napięciem brzucha

   Płacz w kolce bywa bardzo gwałtowny i nie reaguje na typowe sposoby uspokajania. Z kolei między epizodami dziecko może zachowywać się zupełnie normalnie.

2. W przypadku skoku rozwojowego płacz:
   • Jest bardziej zmienny
   • Często towarzyszy innym zmianom (sen, karmienie, potrzeba bliskości)
   • Zwykle łatwiej go wyciszyć, jest krótszy, choć bywa częstszy

   Jeśli masz wrażenie, że płacz jest „inny niż zwykle”, bardzo intensywny albo pojawia się zawsze według tego samego schematu — warto rozważyć, czy nie chodzi o kolkę i omówić to z pediatrą.

Skok rozwojowy a choroba – czerwone flagi

Skoki rozwojowe nie powodują choroby. Dlatego są pewne sygnały, które zawsze powinny zapalić lampkę ostrzegawczą.

Płacz nie jest normą rozwojową, jeśli towarzyszą mu takie objawy jak:

• Gorączka lub obniżona temperatura ciała
• Apatia, brak reakcji na bodźce
• Wyraźna niechęć do jedzenia lub picia
• Wymioty, biegunka lub objawy odwodnienia
• Nagła zmiana zachowania, która się pogłębia zamiast stopniowo wyciszać

Instytucje zdrowotne, takie jak NHS, podkreślają, że utrzymujący się, nietypowy płacz zawsze wymaga oceny, nawet jeśli dziecko mieści się wiekowo w „trudnym okresie rozwojowym”. Krótko mówiąc: skok rozwojowy może być męczący, ale nie powinien pogarszać ogólnego stanu dziecka. Dlatego jeśli coś Cię niepokoi – umów się na wizytę z pediatrą.

Skoki rozwojowe: Kiedy warto skonsultować się z pediatrą? Checklista

Czasem wystarczy opinia lekarza, która Cię uspokoi. Czasem potrzebne jest badanie. W obu przypadkach konsultacja lekarska to nie szukanie problemu na wyrost, tylko troska.

Warto zgłosić się do pediatry, jeśli:

• Masz poczucie, że coś jest inaczej niż zwykle,
• Płacz jest bardzo intensywny i trwa wiele godzin
• Dziecko nie przybiera na wadze lub wyraźnie mniej je niż wcześniej
• Liczba mokrych pieluch się zmniejszyła
• Twoja intuicja mówi, że to nie jest „tylko etap”

I to ostatnie jest naprawdę ważne. Intuicja rodzica ma znaczenie. Skoki rozwojowe tłumaczą wiele, ale nie powinny być jedynym filtrem, przez który patrzymy na zachowanie dziecka. Jeśli coś Cię niepokoi - sprawdzenie tego jest zawsze dobrą decyzją.

Jak pomóc niemowlęciu w czasie skoku (i nie zwariować)

Oj, pamiętam dobrze skoki rozwojowe moich dzieci, mimo, że już są przedszkolakami. Pamiętam dobrze, jak wyglądała codzienność – zmęczenie, niedospanie, brak czasu na jedzenie czy wypicie choćby zimnej kawy. Dlatego muszę Cię zmartwić : nie mam dla Ciebie złotych rad, jak magicznie odczarować okres skoków rozwojowych.

Swego czasu powiesiliśmy z mężem taką kartkę na lodówce, z napisem „TO MINIE”. I mijało. Sama świadomość tego, że ten Twój maluch sobie z czymś nie radzi bo tak intensywnie się rozwija sprawiała, że miękły nam serca.

Zastanówmy się więc nie nad rozwiązaniami, ale tym, czego Twoje dziecko naprawdę potrzebuje w skoku rozwojowym. Z pewnością nie będzie to jeszcze większa dawka stymulacji – wręcz przeciwnie. Potrzebuje wsparcia w regulacji.

• Kontakt fizyczny - bliskość to nie „rozpieszczanie”. To biologiczna potrzeba. Przytulanie, noszenie, kontakt skóra do skóry pomagają obniżyć napięcie i uspokoić układ nerwowy dziecka. Dla niemowlęcia Twoje ciało jest najbezpieczniejszym miejscem do wyciszenia.
• Ruch i noszenie - kołysanie, bujanie się z dzieckiem na piłce do pilates, spacer w wózku, noszenie w chuście lub na rękach często działają lepiej niż próby „odkładania na siłę”. Rytmiczny ruch przypomina dziecku warunki z życia płodowego i pomaga regulować emocje.
• Biały szum - dla dorosłych bywa irytujący. Dla niemowląt – znajomy i uspokajający. Szum suszarki, okapu czy dedykowane nagrania mogą pomóc odciąć nadmiar bodźców i ułatwić zasypianie. U wielu niemowląt sprawdzają się sławne Misie-Szumisie, czyli maskotki, które wydają przyjemne, szumiące dźwięki.
• Ograniczenie bodźców - w czasie skoku mniej znaczy więcej- światło, cisza, spokojne przejście do snu. Jeśli dzień był intensywny, wieczór powinien być jak najprostszy.

Czy można „rozpuścić” niemowlę w skoku rozwojowym?

Nie, nie i jeszcze raz nie. Liczne badania naukowe wskazują, że niemowlę nie ma zdolności do manipulacji. Nie ma zdolności, by „nauczyć się” złych nawyków w taki sposób, jak często się to przedstawia. Reagowanie na płacz, karmienie na żądanie czy noszenie w trudnym okresie nie cofa rozwoju. Wręcz przeciwnie.

Badania nad rozwojem emocjonalnym pokazują, że szybkie reagowanie na potrzeby niemowlęcia buduje poczucie bezpieczeństwa, które w dłuższej perspektywie sprzyja samodzielności. Skok rozwojowy to czas, gdy dziecko nie potrafi jeszcze samo się uspokoić. Twoja obecność pomaga mu „pożyczyć” Twoją regulację, której jeszcze dziecko nie ma.

Rady dla Ciebie w skoku rozwojowym: czego nie robić?

Czasem równie ważne jak to, co robić, jest to, czego sobie oszczędzić. Trudna codzienność z dzieckiem w trakcie skoku już wystarczająco daje Ci w kość, po co sobie dokładać? I tu właśnie mam dla Ciebie trzy proste tipy, aby denerwować się mniej:

• Nie analizuj kalendarzy skoków co do dnia. Kalendarz ma pomóc zrozumieć, a nie wyznaczać terminy. Jeśli trzymasz się dat jak wyroku, łatwo wpaść we frustrację: „to już powinno minąć”. Rozwój rzadko działa tak precyzyjnie – a jak wiemy – każde dziecko rozwija się w swoim tempie.
• Nie porównuj swojego dziecka do innych. Jedno niemowlę przejdzie skok łagodnie, inne bardzo intensywnie. To nie mówi nic o Twoich kompetencjach ani o tym, „jakie będzie dalej”. Temperament robi ogromną różnicę.
• I najważniejsze: nie wymagaj od siebie heroizmu przez całą dobę. Skoki rozwojowe są trudne nie dlatego, że coś robisz źle, ale dlatego, że naprawdę wymagają więcej zasobów. Jeśli masz dzień, w którym ledwo dajesz radę – to też jest część tej drogi i znak, że musisz odpocząć i przestać się obwiniać.

Skoki rozwojowe - podsumowanie

Skoki rozwojowe potrafią wywrócić codzienność do góry nogami. Wiem to z własnego doświadczenia. Nagle więcej płaczu. Gorszy sen. Większa potrzeba bliskości. I dużo pytań, na które trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź.

Najważniejsze, co warto zapamiętać, to to, że w większości przypadków nie jest to sygnał, że coś jest nie tak. To raczej znak, że układ nerwowy Twojego dziecka intensywnie dojrzewa i potrzebuje w tym czasie więcej wsparcia.

Kalendarze mogą być pomocne, ale tylko wtedy, gdy traktujemy je orientacyjnie, a nie jak wyrocznię. Rozwój niemowlęcia nie przebiega skokami według jednego scenariusza. Może się rozciągać w czasie, nakładać z regresami snu albo w ogóle wyglądać inaczej niż „książkowo”.

Najwięcej dobrego w trudniejszych momentach robią rzeczy proste: bliskość, spokój, reagowanie na potrzeby dziecka i zaufanie własnej intuicji. Tego nie da się „zepsuć” ani „rozpuścić”. To fundament bezpieczeństwa, na którym dziecko będzie budować swoją samodzielność później. A jeśli coś Cię niepokoi – płacz jest inny niż zwykle, dziecko słabiej je, nie przybiera na wadze albo po prostu masz złe przeczucie – konsultacja z pediatrą to zawsze dobra decyzja.

Pamiętaj, że jesteś najlepszą mamą dla swojego dziecka i skoro czytasz ten artykuł – bardzo uważnie patrzysz na swojego malucha. Życzę Ci dużo cierpliwości i spokoju!